Do niedawna jeszcze na to zjawisko mało kto zwracał uwagę. Zbierający jednak coraz szersze żniwo zakupoholizm zaczął się ujawniać z wielką siłą. W USA cierpi na zakupoholizm co dwudziesta osoba. Zjawisko to zostało opisane przez psychologów po raz pierwszy w 2001 roku. Wówczas to American Psychological Association zaliczyła to zjawisko do grupy zaburzeń osobowości obsesyjno-kompulsywnych.

Czym jest zakupoholizm

Na początek należy wyjaśnić czym są zachowania kompulsywne. Kompulsja to rodzaj zaburzeń lękowych, które objawiają się się występowaniem czynności przymusowych. Większość z nich dotyczy utrzymywania czystości, nieustannego sprzątania i sprawdzania wszystkiego. Podstawą zachowań tego typu jest lęk przed zagrożeniem wynikającym z zaniechania czynności która jest nadmiernie często wykonywana. Bardzo często zachowania kompulsywne łączą się z obsesjami. I tak podstawowe rodzaje zachowań kompulsywnych to m.in:

• czyszczenie(np. konkretny sposób mycia rąk)
• ubieranie i rozbieranie się w pewnym określonym wcześniej porządku
• powtarzanie niektórych czynności

Mimo iż osoba dotknięta tego typu zachowaniami zdaje sobie sprawę ze swoich zaburzeń ze strachu kontynuuje te czynności.

Kompulsywność to także dążenie do zaspokojenia ukrytych lęków. Dlatego osoby nimi dotknięte wykonują niektóre czynności by pozbyć się złego nastroju czy napięcia emocjonalnego. Czynności te mają także przynieść przyjemność. W przypadku zakupoholizmu zachowania kompulsywne objawiają się obsesyjne myśli związane z zakupami, wymykające się wszelkiej kontroli. Osoba cierpiąca na zakupoholizm odczuwa silne, narastające napięcie, które w pewnym momencie osiąga punkt krytyczny i doprowadza do włączenia mechanizmu niekontrolowanego kupowania. Tutaj napotykamy problem. Osoby te kupują niepotrzebne, często nawet te same rzeczy. Nie zastanawiają się nad ich wyborem, ponieważ to w zachowaniu kompulsywnym nie ma znaczenia. Najważniejsze by zaspokoić obsesyjne myśli o zakupie czegoś.

Co jest przyczyną?

Marta Snarska z Katedry Psychologii Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego mówi wypowiada się na temat tego zaburzenia: "- Podejście poznawcze przyczynę zakupoholizmu widzi w zaburzeniach przebiegu rozwoju psychicznego jednostki, czego skutkiem jest właśnie wspomniana powyżej nieumiejętność kontroli chwilowych impulsów. Konkurencyjne podejście kliniczne wiąże kompulsywne zakupy z deficytami serotoniny, substancji chemicznej, odpowiadającej m.in. za nasze dobre samopoczucie oraz za zachowania impulsywne. Najbardziej przekonujące wydaje się być tzw. podejście integratywne, mówiące o samo postrzeganiu się konsumenta: im bardziej negatywny obraz własnej osoby, tym większa szansa, iż będziemy starali pocieszać się gorączkowymi, nieplanowanymi zakupami, rekompensując w ten sposób własne (prawdziwe lub też nie) niedostatki. Za "rozbuchane" aspiracje konsumpcyjne wini się również media, a w szczególności reklamę, która mówi wprost o tym, że szczęście i powodzenie życiowe można zdobyć w jeden sposób - poprzez nabywanie coraz to lepszych i nowszych produktów"

Czy jesteś zakupoholikiem?

Poniższe objawy pomogą Ci stwierdzić czy borykasz się z zakupoholizmem:

• z początku kupujesz niewiele, jednak Twoja tolerancja stopniowo rośnie, aż wydane kwoty stają się naprawdę duże
• nie potrafisz kontrolować impulsów zachęcających Cię do nabywania kolejnych dóbr
• w sytuacji, gdy nie możesz iść na zakupy, reagujesz podobnie jak narkoman, który nie dostał swojej dawki.
• zaniedbujesz swoje życie społeczne i emocjonalne, lekceważysz pracę lub studia, aby więcej czasu móc przeznaczyć na krążenie po sklepach
• często zaciągasz kredyty, bierzesz pożyczki od znajomych, zatracając się w szaleńczym wydawaniu pieniędzy
• masz poczucie konieczności wydania pieniędzy, które pozostały po opłaceniu rachunków

Jeśli przejawiasz niektóre z wyżej wymienionych zachowań, to dobry moment by udać się do specjalisty, gdyż nie oznacza to że jesteś uzależniony. Może to stwierdzić jedynie psycholog po dłuższym wywiadzie.

Należy jednak wystrzegać się wcześniej wymienianych obsesyjnych myśli i zachowań, a jeśli takie zaobserwujemy, wówczas powinniśmy skontaktować się ze specjalistą, który postawi trafną diagnozę.